خشم از ديدگاه اسلام :

غضب يكي از غرايز انساني است و بهره ھاي فراواني براي انسان دارد و در دفاع از ھويت و باورھا و فرھنگ او نقش مهمي ايفا مي كند.

براي فرونشاندن خشم و غضب راهکارھاي مختلفي وجود دارد كه با انجام آن مي توان از ضررھاي بعدي عصبانیت جلوگیري كرد.

وقتي كه در حضور امام باقر(ع) سخن از غضب به میان آمد، حضرت فرمود؛ «همانا كه مرد خشمگین مي شود و تا خود را داخل آتش نكند و به گناهی دست نیالايد آرامش نمي يابد و خشمش فرو ننشیند. پس براي اينكه درھنگام خشم به كارھاي ناشايست اقدام نكنید ھرگاه شخصي خشمگین شد اگر ايستاده است فورا بنشیند تا پلیدي و وسوسه شیطان از او دور شود و ھرگاه به خويشاوندش غضب كند، به نزد او برود و بدنش را مس كند؛ چرا كه خويشاوند اگر مس شود، آرامش يابد.»

در توضیح اين حديث، ما براي كنترل خشم و عصبانیت راهکارھاي ديگري كه عالمان اخلاق و روان مطرح كرده اند نیز پیشنهاد مي كنیم:

الف - یادگرفتن کنترل عصبانیت برای همه آدمها سخت است. اگر به نظرتان عصبانیت شما شدیداً خارج از کنترل است و باعث میشود دست به کارهایی بزنید که بعداً پشیمان شوید یا به اطرافیانتان آسیب برسانید، حتماً از متخصص کمک بگیرید.

ب -در آن حالت شخص به سیره انبیاء، اولیاء و صلحاء كه خود را پیرو آنان مي داند توجه كند و در مورد آيات و احاديثي كه غضب بي جا را مذمت كرده اند، فكر كرده و از عواقبش برحذر باشد.

ج -در ھنگام خشم استعاذه نمايد و با گفتن جمله «اعوذ باالله من الشیطان الرجیم» به خداوند عالم پناه ببرد.

د -با آب سرد وضو بگیرد و يا غسل نمايد.

ه -زمینه ھا و بسترھاي ديگر خشم را خود يا ديگران از میان بردارند مانند گرسنگي، تشنگي، خستگي، بي خوابي و..

و -فوائد شیرين و لذت بخش كظم غیظ را- كه بارھا تجربه كرده- در نظر آورد.

ز -از افراد بدخلق و عصباني فاصله بگیرد و رفاقت نكند.

ح -اعتقاد به قضا و قدر خداوندي را در وجودش تقويت كند و بداند كه گاهی پديد آمدن برخي حوادث ناگوار كه با میل باطني او ناسازگار است، در اثر تقدير الهی است.

امام باقر(ع) در اين زمینه فرمود: در میان خلق خدا سزاوارترين كس به تسلیم در برابر قضاي خدا كسي است كه خداي عزوجل را بشناسد و ھر كه به قضا راضي باشد، قضا بر او وارد شود و خدا اجر او را بزرگ فرمايد و ھر كه قضا را ناخوش دارد، قضا بر او وارد شود و خدا اجرش را تباه سازد.

ط -انسان وقتي كه بر فردي ضعیف تر از خودش خشم مي گیرد، فراموش نكند كه قدرت خداوند خیلي بالاتر از قدرت اوست و ممكن است مورد قهر و غضب و انتقام خداوند قرار گیرد. قرآن مي فرمايد: «آنھا بايد عفو كنند و چشم بپوشند، آيا دوست نمي داريد خداوند شما را ببخشد؟ و خداوند آمرزنده و مهربان است.» (نور.٢٢ (

ی -سفارش به اطرافیان در مورد يادآوري عواقب شوم عصبانیت و تذكر نكات مؤثر. نوشته اند كه در میان پادشاھان بني اسرائیل عادتي مرسوم بود كه آنان را در حكومت كنترل مي كرد؛ به اينصورت كه در نزد ھر يك از آنان حكیمي دانا بود و صحیفه اي به ھمراه داشت كه ھرگاه پادشاه عصباني مي شد، آن حكیم، صحیفه را در مقابل او گرفته، به دستش مي داد. در آن صحیفه نوشته بود: «بر زيردستان رحم كن! از مرگ بترس! روز جزا را فراموش نكن!» وقتي شاه آن را مي ديد، غضبش ساكن مي شد.

چه زيباست افرادي كه قادر به كنترل خشم خود نیستند و همیشه بعد از عصبانیت پشیمان مي شوند، چنین صحیفه اي تهیه كنند و به اطرافیان بسپارند كه در ھنگام غضب آنان، علاوه بر ارائه آن صحیفه، آثار خوش خلقي و عاقب شوم بدخلقي و عصبانیت را به وي يادآور شوند تا در خانواده يا در اجتماع و يا در مراكز مهم اين وسیله خشم خود را كنترل نمايند. حتي يك حديث، يك نكته و يا عبارتي در موضوع كظم غیظ با خط درشت، در محل زندگي نصب كنند كه ديگران او را به آن توجه دھند.

ک- آخرين نكته اينكه بدانند انسان ھاي عصباني در میان مردم و عقلاي عالم منفورند و بردباران عزيز و محترم .

احاديثي در خصوص كنترل خشم :...